روانکاری چیست؟

در يك تعريف ساده، روانكاري، روشي است براي جلوگيري از اصطكاك و سايش سطوح متحركي كه روي يكديگر قرار مي گيرند.

اصطكاك، عبارت از نيرويي است كه در برابر حركت يك سطح بر روي سطحي ديگر ايجاد مقاومت مي كند. بنابراين اصطكاك وقتي وجود دارد كه سطوح نسبت به يكديگر داراي حركت باشند.؛ مانند گردش يك ميل لنگ در داخل يك ياتاقان ثابت يا غلطيدن ساچمه ها در بدنه ثابت بلبرينگ.

كار اصلي روانكاري، كاهش ميزان اصطكاك بين سطوح متحرك و ثابت است كه توسط روانكارها (انواع روغن، گريس و...) امكان پذير مي شود.

روغن موتور

روغن موتور، به عنوان يكي از فرآورده هاي حاصل از نفت خام، به دليل تاثير مستقيم در كاركرد صحيح موتور، در صنايع خودرو سازي از اهميت بسيار زيادي برخوردار است.

روغن موتور، محصول عمليات پالايشي پالايشگاههاي توليدكننده روغن است. جزء اصلي توليد اين فرآورده كه حدود85 الي95 درصد آن را تشكيل مي دهد، در جهان و نيز ايران، يكي از برش ها ي نفتي بنام لوبكات است كه از پالايشگاههاي نفت تامين مي شود. تعدادي از روغن هاي موتوري نيز داراي روغن پايه هايي غير از نفت خام به نام روغن پايه سنتزي هستند.

روش فرآوري لوبكات و تبديل آن به روغن پايه در پالايشگاههاي توليدكننده روغن در كشور تقريباً مشابه است و طي دو مرحله اساسي فرآيند استخراج با حلال و جدا كردن مواد پارافيني، روغن پايه توليد مي شود.

با وجود تاثير مستقيم روغن پايه روي قيمت و كيفيت محصول نهايي يا همان روغن موتور، كارآيي روغن موتور بدون اضافه كردن مواد افزودني به روغن پايه كامل نخواهد شد و به كمك آنها نيازهاي عملياتي روغن هاي موتوري را كه روغن پايه به تنهايي قادر به تامين آنها نيست، مي توان برآورده كرد. مواد افزودني (ادتيوها) تركيبات شيميايي پيچيده اي هستند كه به دو گروه عمده تقسيم مي شوند. گروه اول موادي هستند كه طول عمر روغن موتور را افزايش مي دهند. اگر اين مواد به روغن پايه اضافه نشده باشند و اين روغن در داخل موتور ريخته شود، بعد از طي مسافت بسيار كوتاهي بايد روغن را تعويض كرد. گروه دوم موادي هستند كه محدوده عملكرد روغن را وسيعتر مي كنند. براي مثال، روغن پايه هاي متداول در6- درجه سانتيگراد به تدريج سفت شده و در نهايت منجمد مي شوند.در نتيجه با چنين روغني هرگز نمي توان به مناطق سردسير مسافرت كرد. با اضافه كردن مواد افزودني خاصي به روغن اين امكان به وجود مي آيد كه موتور خودرو در شرايط متنوع جغرافيايي و آب و هوايي به راحتي كاركند.

بنابراين با پيشرفت تكنولوژيِ ساخت موتور، فرمولاسيون روغن هاي توليدي نيز تغيير مي كند.

انواع سيستم هاي روانكاري درون موتور

در موتور يك خودرو ، با توجه به وجود انواع مختلف نيروها ، نياز به سيستم هاي مختلف روانكاري است.

در حالت كلي مي توان نيروهاي مكانيكي بين قطعات را به دو دسته اصلي نيروهاي دوراني ـ فشاري و نيروهاي مالشي تقسيم كرد.

نيروي دوراني ـ فشاري در قطعاتي مانند ميل لنگ و ميل سوپاپ به وجود آمده و نيروي مالشي در مناطقي مانند سيلندر ـ پيستون و يا سوپاپ وجود خواهد داشت . مجموعه سيلندر و پيستون به دو طريق روانكاري مي شوند . در حالت اول روغن ازطريق مجراي تعبيه شده روي شاتون ، به جداره سيلندر رسيده و در حالت ديگر با پاشيده شدن روغن توسط محورهاي ميل لنگ اين كار انجام مي شود . در نهايت روانكار با ايجاد لايه اي مناسب بين رينگ، پيستون و جداره سيلندر علاوه بر جلوگيري از تماس مستقيم سطوح ، از فرار گازهاي متراكم درون محفظه احتراق جلوگيري كرده و سپس توسط رينگ روغن جارو شده و به كارتر مي ريزد . ازطرف ديگر ، سيستم روانكاري در قطعاتي مانند ميل لنگ و ميل سوپاپ با روش مذكور متفاوت بوده و با توجه به نوع محورها و ياتاقان ها (ازنظر تحرك) روانكاري انجام مي گيرد.

ياتاقان هاي ثابت ميل لنگ روي محور اصلي آن قرارگرفته و توسط مدار اصلي روغن تغذيه مي شوند. در حالي كه ياتاقان هاي متحرك (محور لنگ) ازطريق كانال هايي كه از محورهاي ثابت به آنها مي رسد ، روانكاري مي شوند. نكته بسيار مهمي كه در ارتباط با روانكاري ياتاقان و ميل لنگ وجود دارد ، سرعت چرخش (دور) ميل لنگ درون ياتاقان است. در ابتداي استارت هنگامي كه دور موتور صفر است ، ميل لنگ روي ياتاقان تكيه كرده و به تدريج با افزايش سرعت گردش ميل لنگ (با توجه به لقي بين ياتاقان و ميل لنگ) روغن به زير محور ميل لنگ كشيده شده و آن را بلند مي كند . بنابراين هرگز نبايد اجازه داد كه دور موتور از حد معيني (بخصوص تحت بار زياد) كمتر شود كه با انتخاب دنده مناسب و سنگين مي توان اين مسئله را حل كرد . از نكات ديگر در ارتباط با روانكاري ميل لنگ ، نشت روغن از انتهاي ميل لنگ و ورود آن به قسمت فلايويل و صفحه كلاچ است كه براي جلوگيري از اين امر از كاسه نمد استفاده مي شود. به همين دليل بازرسي و تعويض كاسه نمدها درصورت لزوم ، از عوامل مؤثر در عملكرد صحيح صفحه كلاچ و فلايويل است.